Sunucular, profesyonel ve özel kullanım için veri işlemcisi görevi görür. İster IT pozisyonunda çalışıyor olun ister bir pazarlama firması için sosyal medyayı yönetiyor olun, ağ uygulamaları aracılığıyla verilere erişebilmeniz için sunucuların nasıl çalıştığını anlamak önemlidir. Bir sunucunun temel işleyişini öğrendikten sonra, yerel bir ağ veya sanal bulut bilişim platformu aracılığıyla işleme yeteneklerini kullanabilirsiniz. Bu yazımızda, farklı sunucu türlerini ve bunların nasıl çalıştığını tartışıyoruz.
Sunucu Nedir?
Sunucu, ağdaki diğer bilgisayarların (istemciler) erişebildiği ve belirli işlemleri gerçekleştirmek için özel olarak yapılandırılmış yüksek performanslı güçlü bilgisayarlardır. Genellikle özel donanımlar ve yazılımlar kullanırlar ve çok sayıda kullanıcının aynı anda erişebilmesine olanak tanırlar. Bu nedenle, sunucular genellikle yüksek güç tüketir ve yüksek performanslı işlemciler, yüksek kapasitede RAM ve büyük depolama alanları gerektirir.
Bütün bu sisteme istemci-sunucu (client-server) modeli denir. Bu sistem, diğer bilgisayarların isteklerine yanıt vermek için kullanılır; genellikle “hizmetler” olarak adlandırılan verileri depolamak, işlemek ve dağıtmak gibi işlemleri sağlayabilir.
Sunucular özünde bilgisayar olsalar da kullanmış olduğumuz kişisel bilgisayarlardan çok daha güçlü cihazlardır. Bu bilgisayarlar aktif oldukları süre boyunca sürekli olarak çalışırlar. Bu yüzden çok fazla enerji tüketimine sahiptirler. Sürekli çalıştıkları için de ortama yüksek miktarda ısı yayarlar. Sunucuların sağlıklı olarak çalışabilmesi için iyi bir soğutma ortamına ihtiyaçları vardır. Bu nedenlerden dolayı sunucu merkezlerinde birden çok sunucu aynı anda barındırılır. Bulundukları ortam ise hem siber hem de fiziki olarak korunaklı yerlerdir.
Sunucular aynı zamanda birçok farklı yazılım ve hizmeti barındırabilir. Örneğin bir web sunucusu, web uygulamalarının çalışması için gerekli olan yazılım ve hizmetleri barındırabilir. Aynı şekilde, bir e-posta sunucusu, e-posta hizmetleri için gerekli olan yazılım ve hizmetleri barındırabilir.
Ayrıca sunucular, genellikle çok yönlü ve esnek yapılıdır. Örneğin, bir sunucu birden çok hizmeti aynı anda barındırabilir veya bir sunucunun gücü ve performansı, ihtiyacınıza göre artırılabilir. Geniş bir yelpazede kullanılabildiği için sunucular birçok farklı işletme ve organizasyonun ihtiyacını karşılayabilirler.
Sunucular fiziksel bir makineye, sanal bir makineye veya sunucu hizmetlerini yerine getiren yazılıma atıfta bulunabilir. Sunucunun çalışma şekli, sunucu kelimesinin nasıl kullanıldığına bağlı olarak önemli ölçüde değişir.
Sunucu Çeşitleri Nelerdir?
Aşağıda tüm ana sunucu türlerinin bir listesi bulunmaktadır:
1. Web Server (Web Sunucusu)
Açık kaynaklı bir web sunucusu, genel kullanıma açık yazılım aracılığıyla dünya çapındaki ağa erişmek için kullanılır. Bu sunucular, bir internet sitesindeki depolanan bilgileri kendi bilgisayarınıza bağlar. Web sunucuları, “HTTP” kodu aracılığıyla alınan ve web tarayıcınıza gönderilen internete ilişkin bilgileri saklar.
2. Proxy Server (Proxy Sunucusu)
Genellikle web’de gezinirken bilgisayarınız doğrudan bir web sitesine bağlanır ve okumanız için sayfaları indirmeye başlar. Bu süreç oldukça basittir. Ancak proxy sunucusu kullandığınızda bilgisayarınız tüm web trafiğini önce proxy sunucusuna gönderir. Proxy, isteğinizi hedef web sitesine iletir, bilgileri indirir ve size geri iletir.
Proxy sunucuları, IP adreslerini bu şekilde maskeleyerek kullanıcıların içerik kısıtlamalarını atlamasını ve izlenmeyi önlemesini sağlar. Kullanıcılar, coğrafi olarak kısıtlanmış içeriği görüntüleyebilirler. Örneğin, İngiltere merkezli bir Netflix abonesi, ABD Netflix içeriğine erişmek için bir ABD proxy sunucusuna bağlanabilir.
3. Virtual Machine (VM) (Sanallaştırma Sunucusu)
Adından da anlaşılacağı gibi, sanal makineler verileri kesinlikle sanal alan aracılığıyla depolar ve bağlar. Bir sanal makine oluşturmak için BT ekipleri, sanal makine monitörü (VMM) olarak da bilinen ve yalnızca tek bir fiziksel donanım aracılığıyla binlerce sanal makineyi çalıştırabilen bir yazılım olan bir hipervizör kullanır. Bu sunucu sanallaştırma yöntemi, çalıştırılması en uygun maliyetli sunucu türü olduğundan veri aktarımı ve depolama için yaygın olarak kullanılır.
4. File Transfer Protocol (FTP) Server (Dosya Aktarım Protokolü Sunucusu)
FTP sunucuları, dosyaları bir bilgisayardan diğerine taşımak için kullanılır. Yüklenen dosyalar bilgisayarınızdan sunucuya taşınırken indirilen dosyalar sunucudan cihazınıza çıkarılır. Dosya aktarım protokolü aynı zamanda verileri güvenli bir şekilde paylaşmak amacıyla bir bilgisayarı diğerine bağlamak için bir sunucu kullanma yöntemini de ifade eder.
5. Application Server (Uygulama Sunucusu)
Bu sunucular, istemcileri sanal sunucu bağlantıları aracılığıyla yazılım uygulamalarına bağlar. Bu, kullanıcıların uygulamalara erişmek için verileri kendi donanımlarına indirmelerini atlamasına olanak tanır. Uygulama sunucuları, büyük miktarda uygulama verisini aynı anda birçok kullanıcıya etkili bir şekilde barındırabilir; bu da onları işletmeler için ideal kılar.
6. File Server (Dosya Sunucusu)
Bir dosya sunucusu, birden fazla kullanıcıya ait veri dosyalarını saklar. Daha hızlı veri alımına ve dosyaların bilgisayara kaydedilmesine veya yazılmasına olanak tanır. Bu, birçok kullanıcının bir sunucuda saklanan dosyalara kişisel bir bilgisayardan daha rahat ve güvenli bir şekilde erişmesi gereken kuruluşlar tarafından yaygın olarak kullanılan temel bir sunucu türüdür.
7. Database Server (Veri Tabanı Sunucusu)
Veritabanı sunucuları, kuruluşların ihtiyaçlarını karşılamak için birden fazla programı çalıştırmak için kullandığı ve eriştiği büyük depolama alanları olarak işlev görür. Bir veritabanı sunucusu herhangi bir veritabanı mimarisinden bağımsız olarak çalışabilir.
8. Mail Server (Posta Sunucusu)
Bir mail sunucusu, e-posta hizmet platformları aracılığıyla müşterilere mailleri depolar ve dağıtır. Posta sunucuları sürekli olarak bir ağa bağlanacak şekilde ayarlandığından, bireysel kullanıcılar kendi cihazları aracılığıyla herhangi bir sistemi çalıştırmadan e-postalarına erişebilirler.
9. Print Server (Yazıcı Sunucu)
Yazıcı sunucu, ağ üzerinden yazdırmak için yerel bilgisayarlara uzaktan bağlanır. Bu sunucular işletmelere, tüm bir departmana hizmet vermek için tek bir yazıcı kullanma olanağı sağlar. Hatta bazı yazıcılar, bir ofis alanına kurulduktan sonra ağa katılmaya hazır kendi yerleşik sunucularıyla birlikte gelir.
10. Domain Name System (DNS) Server (DNS Sunucusu)
Bu sunucular okunabilir bilgisayar alan adlarını bilgisayar dili IP adreslerine dönüştürür. DNS sunucusu bir kullanıcıdan arama verilerini alır ve istemci cihaza iletilmek üzere istenen adresi bulur.
11. Collaboration Server (İşbirliği Sunucusu)
İşin birden fazla kullanıcı arasında paylaşılması gerektiğinde, bir işbirliği sunucusu bağlanmayı kolaylaştırır. Bu sunucular dosyaları, uygulamaları ve diğer büyük miktardaki verileri paylaşmanıza ve saklamanıza olanak tanır.
12. Gaming Server (Oyun Sunucusu)
Büyük oyun ağları, dünyanın her yerinden kullanıcıları birbirine bağlamak için sunucuları kullanır. Bu sunucular çok oyunculu çevrimiçi oyunlara ev sahipliği yapar.
13. Monitoring and Management Server (İzleme ve Yönetim Sunucusu)
İzleme ve yönetim sunucuları çeşitli kapasitelerde çalışır. Öncelikle dijital işlemleri kaydedip takip ediyorlar ve kullanıcı isteklerini alıyorlar. Diğerleri ise kullanıcı işlemlerini izler ve aktif olarak katılmazlar. İzleme sunucuları, sistemdeki tehditleri veya hataları kontrol etmek için ağ sağlığını araştıran ağ yöneticilerine yanıt verir.
Sunucular Nasıl Çalışıyor?
Sunucular, kullanıcıları farklı veri işlevlerine bağlamak için çeşitli şekillerde çalışır. Kuruluşlar için büyük miktarda veri barındırırlar ve bu verileri dahili ağlar veya internet aracılığıyla kullanıcıların erişimine sunarlar. Depolanan veya birbirine bağlı veri kaynaklarından uygun dosyaları almak için kullanıcı isteklerine yanıt verirler. Ayrıca kullanıcı isteklerini daha iyi dinlemek ve bunlara yanıt vermek için bir işletim sistemiyle birlikte çalışırlar. BT uzmanları, bir internet tarayıcısından gelen web sitesi isteklerine yanıt vermek gibi ek roller oluşturan yazılımlar yükleyerek bir sunucunun işlevselliğini artırabilirler. Sunucular ayrıca bir ağa erişime izin vermeden önce kullanıcıların kimliğini doğrulamak için koruma görevi de görebilir.
Sunucu Donanımları Nelerdir?
Fiziksel sunucular aşağıdaki parçalardan oluşur:
- Anakart: Anakart, bir sunucunun tüm parçalarını birbirine bağlar. Anakartın boyutu, depolama miktarını ve sunucuya bağlanabilecek sabit sürücü sayısını belirler.
- Merkezi İşlem Birimi (CPU): CPU, bir sunucunun genel işlevlerini kontrol eder. Bir sunucu aygıtındaki tüm işlemlerin merkezidir. CPU’lar işlem hızıyla ölçülür.
- Bellek: Sunucunun bu kısmı, kullanılabilir depolama miktarını belirler. Belleğin anakartla uyumlu olması gerekir.
- Sabit sürücüler: Sabit sürücü, bir bilgisayarın hem kullanıcı hem de yazılım verilerini depolar. Optimum işleme fonksiyonları için bir kontrol kartı kullanır. Büyük miktarda veri barındıran bir sunucunun birden fazla sabit sürücüye ihtiyacı olabilir.
- Ağ bağlantısı: Bir sunucunun çalışabilmesi için bir ağa bağlanması gerekir. İyi bir ağ bağlantısı, sunucunun kullanıcı isteklerini alıp yanıtlayabilmesini sağlar. Çoğu anakartta zaten bir ağ bağdaştırıcısı bulunur; ancak yoksa, sunucunun harici bir ağ bağlantısının kurulmasına ihtiyacı olacaktır.
- Güç kaynağı: Çok sayıda istemciye veri sağlayan sunucular, tipik bir kişisel bilgisayardan daha büyük bir güç kaynağına ihtiyaç duyar. Çoğu sunucunun en az 300 watt’lık bir güç kaynağına ihtiyacı vardır.
